Jak czytać Biblię? Praktyczny przewodnik dla każdego

Biblia to Słowo Boga skierowane przez Stwórcę do nas - do każdego z nas. To księga ponadczasowa, aktualna na każde czasy i w każdej sytuacji życiowej.

Mogę to potwierdzić z własnego doświadczenia: żyjąc jak normalny człowiek - pracując, budując relacje, zmagając się z codziennymi wyzwaniami - znajduję w niej mnóstwo prawd, które mogę zastosować tu i teraz. Nie za tysiąc lat. Nie w jakiejś abstrakcyjnej przyszłości. Dziś.

Ale wiele osób pyta: czy Biblia nie jest zbyt trudna? Czy ją zrozumiem? Czy muszę mieć kogoś, kto mi ją wytłumaczy? Od czego w ogóle zacząć?

W tym artykule odpowiem na te pytania.

Biblia to nie zwykła książka

Po pierwsze, musimy sobie uświadomić jedną rzecz: Biblia wymyka się klasycznej definicji książki.

To nie jest powieść, którą przeczytasz w weekend i odłożysz na półkę, żeby zdobiła biblioteczkę. To nie jest jednorazowa przygoda z epilogiem i “koniec, kropka”. To nie jest książka, którą “odhacza się” na liście przeczytanych pozycji.

Biblia to podróż. Podróż w głąb Stwórcy i Jego słów. I ta podróż nie ma końca - przynajmniej nie za naszego ziemskiego życia.

Twoje słowo jest pochodnią dla moich stóp i światłem na mojej ścieżce.

— Ps 119:105 (BT)

Ale właśnie w tym jest piękno! To pewien proces, który trwa cały czas. Im więcej czytasz, tym bardziej poznajesz Boga - Jego charakter, Jego plan, Jego mądrość, Jego prawa, Jego zapowiedzi. Z każdym czytaniem odkrywasz coś nowego, nawet w fragmentach, które znasz na pamięć.

Zaiste, podobnie jak ulewa i śnieg spadają z nieba i tam nie powracają, dopóki nie nawodnią ziemi, nie użyźnią jej i nie zapewnią urodzaju, tak iż wydaje nasienie dla siewcy i chleb dla jedzącego, tak słowo, które wychodzi z ust moich, nie wraca do Mnie bezowocnie, zanim wpierw nie dokona tego, co chciałem, i nie spełni pomyślnie swego posłannictwa.

— Iz 55:10-11 (BT)

Słowo Boże działa. Jest żywe. I za każdym razem, gdy je czytasz, robi coś w twoim sercu i umyśle.

Uwaga na filtry!

Jednak zanim zaczniesz czytać Biblię, musimy porozmawiać o czymś bardzo ważnym: o filtrach.

Każdy z nas ma pewne “ustawione filtry” - przekonania, założenia, rzeczy które “wiemy” o chrześcijaństwie i Biblii, zanim jeszcze ją otworzymy. Te filtry ciążą na nas i wpływają na to, jak rozumiemy tekst.

Problem w tym, że wiele z tych filtrów to ludzkie tradycje i nauki, które zostały dodane do prostego przekazu biblijnego na przestrzeni wieków.

Jakie to mogą być filtry?

Może ich być tysiące, ale oto najczęstsze:

1. “Wiele historii biblijnych to przenośnie i mity”

Stworzenie świata w sześć dni? “To tylko metafora.” Potop Noego? “To legenda.” Wyjście z Egiptu? “Przesada.” Apokalipsa? “Obrazy poetyckie, nie bierz dosłownie.”

Taki filtr sprawia, że zaczynasz sam decydować, które fragmenty Biblii są “prawdziwe”, a które “symboliczne”. I nagle to nie Bóg jest autorytetem - tylko twoja ocena, co brzmi wiarygodnie.

2. “Jezus kazał apostołom założyć Kościół Katolicki”

Wielu ludzi zakłada, że Kościół opisany w Nowym Testamencie to hierarchiczna instytucja z papieżem, biskupami, ceremoniami i skomplikowaną strukturą. Czytając Biblię przez ten filtr, widzą rzeczy, których tam nie ma. Co ciekawe, im więcej czytasz Biblię, tym mniej prawdopodobny staje się ten scenariusz - szczególnie gdy zobaczysz, jak Jezus rozmawiał z faryzeuszami i uczonymi w Piśmie, którzy właśnie reprezentowali religijną hierarchię i skomplikowane struktury swojego czasu.

3. Ludzkie nauki dobudowane do chrześcijaństwa

Czyściec, spowiedź uszna u księdza, wniebowzięcie Maryi, modlitwy do świętych, odpusty, święcona woda, różaniec, celibat księży jako wymóg…

Żadna z tych rzeczy nie pojawia się w Biblii. Zostały dodane przez ludzi na przestrzeni wieków. A Jezus bardzo ostro krytykował stawianie ludzkich tradycji ponad Słowo Boże:

Odpowiedział im: «Słusznie prorok Izajasz powiedział o was, obłudnikach, jak jest napisane: Ten lud czci Mnie wargami, lecz sercem swym daleko jest ode Mnie. Ale czci Mnie na próżno, ucząc zasad podanych przez ludzi. Uchyliliście przykazanie Boże, a trzymacie się ludzkiej tradycji».

— Mk 7:6-8 (BT)

I dalej:

I znosicie słowo Boże przez waszą tradycję, którą sobie przekazaliście. Wiele też innych podobnych rzeczy czynicie.

— Mk 7:13 (BT)

To są mocne słowa. Jezus mówi wprost: ludzkie tradycje mogą znosić Słowo Boże. Mogą je zasłaniać, przekręcać, unieważniać.

Jeśli jakoś mogę ci pomóc w “wyprostowaniu ścieżek”, zapraszam do przeczytania mojego artykułu o historii zbawienia w Biblii. Przedstawiam w nim całą biblijną narrację od początku do końca - bez filtrów dodanych przez ludzkie tradycje.

Od czego zacząć czytanie Biblii?

Dobra, wyczyściłeś filtry, otwierasz Biblię… i co teraz? Od Genesis? Od Apokalipsy? Od środka?

Moja rada: zacznij od Nowego Testamentu.

Czemu? Bliższa koszula ciału. Nowy Testament jest najbliższy naszym czasom - opisuje wydarzenia sprzed około 2000 lat, w świecie, który pod wieloma względami przypomina nasz. Grecka kultura, rzymskie prawo, miasta, podróże, handel, relacje międzyludzkie. Co więcej, to właśnie na tych fundamentach - Chrystus i Jego etyka, grecka filozofia i kultura, rzymskie prawo - zbudowana jest nasza zachodnia cywilizacja. Mentalnie jesteśmy więc bardzo podobni do ludzi z tamtych czasów.

Ewangelie - poznaj Jezusa

A w Nowym Testamencie szczególnie polecam zacząć od Ewangelii.

Mateusz, Marek, Łukasz i Jan - czterech różnych ludzi opisuje życie, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Każdy z innej perspektywy, każdy z innymi szczegółami, ale wszyscy o tym samym: o niesamowitej osobie Jezusa.

Te zaś zapisano, abyście wierzyli, że Jezus jest Mesjaszem, Synem Bożym, i abyście wierząc mieli życie w imię Jego.

— J 20:31 (BT)

Ewangelie to takie “minimum” dla każdego, kto chce poznać chrześcijaństwo. Taka pigułka. Pokazują:

Jaki jest Bóg - przez słowa i czyny Jezusa widzimy charakter Ojca
Czego Bóg od nas oczekuje - Jezus jasno mówi, jak mamy żyć
Jaki plan ma Bóg dla ludzkości - śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa to centrum tego planu

To jest historia i osobowość Jezusa Chrystusa z perspektywy czterech różnych ludzi. Cztery świadectwa o tym samym wydarzeniu, które zmieniło świat.

Polecam zacząć od Ewangelii Jana - jest najbardziej teologiczna i wyjaśnia wprost, kim jest Jezus. Potem Mateusz, Marek i Łukasz pokażą ci więcej szczegółów z Jego życia i nauczania.

Co dalej?

Gdy przeczytasz Ewangelie, możesz iść dalej:

Dzieje Apostolskie - historia pierwszego Kościoła, jak Ewangelia rozchodziła się po świecie po wniebowstąpieniu Jezusa. Ekscytująca lektura pełna przygód, prześladowań i cudów.

Listy apostolskie - Paweł, Piotr, Jan, Jakub i inni wyjaśniają, jak żyć jako chrześcijanin. Praktyczne wskazówki dla codziennego życia wiary.

Apokalipsa - poznaj koniec historii. Jak to się wszystko skończy? Jaki los czeka wierzących, a jaki niewierzących? Co stanie się ze światem? Apokalipsa odpowiada na te pytania - i wbrew temu, co niektórzy twierdzą, nie jest to księga “niemożliwa do zrozumienia”. Co ważne, znajdziesz tam też wiele przestróg dotyczących prześladowań, które czekają wierzących - zresztą podobne ostrzeżenia padają już w Ewangeliach z ust samego Jezusa. Biblia i chrześcijaństwo to nie tylko “cukierkowe braterstwo”, uściski i poczucie ciepła. To także wiara, która przewiduje okropne rzeczy i oczekuje od nas odpowiedniej, heroicznej postawy w obliczu przeciwności.

I masz cały Nowy Testament!

Stary Testament - skarby do odkrycia

Stary Testament jest obszerniejszy i miejscami trudniejszy, ale wart zachodu. Oto moje rekomendacje na początek:

Księga Psalmów - modlitwy i pieśni na każdą okazję. Radość, smutek, gniew, wdzięczność, rozpacz, uwielbienie - wszystko tu znajdziesz. Psalmy uczą, jak rozmawiać z Bogiem szczerze, bez udawania.

Księga Przysłów - praktyczna mądrość życiowa. Jak postępować mądrze, unikać głupoty, budować dobre relacje, zarządzać pieniędzmi, wychowywać dzieci. Ponadczasowe prawdy w krótkich, zwięzłych zdaniach.

Księga Hioba - opis heroicznej postawy człowieka w obliczu niewyobrażalnego cierpienia. Dlaczego dobrzy ludzie cierpią? Jak zachować wiarę, gdy wszystko się wali? Hiob zmaga się z najtrudniejszymi pytaniami - i znajduje Boga.

Pieśń nad Pieśniami - zaskakująca księga, która pokazuje, że Bóg wcale nie jest przeciwko ludzkiej seksualności. Wręcz przeciwnie - każe nam się cieszyć tą sferą w ramach małżeństwa. Pełna namiętności pieśń miłosna, która zdecydowanie nie pasuje do obrazu “pruderyjnej religii”.

Księga Rodzaju - jak to było na początku. Stworzenie, upadek, potop, Abraham, Izaak, Jakub, Józef. Fundamenty całej biblijnej historii.

Całe Pismo przez Boga jest natchnione i pożyteczne do nauki, do przekonywania, do poprawiania, do wychowywania w sprawiedliwości, aby człowiek Boży był doskonały, do wszelkiego dobrego dzieła przygotowany.

— 2 Tm 3:16-17 (BT)

Czy wszystko brać dosłownie?

To częste pytanie. Czy Biblia to zbiór dosłownych opisów, czy pełna jest metafor i symboli?

Odpowiedź jest prosta: to zależy od kontekstu - i zazwyczaj jest to łatwo zauważalne.

Jezus często mówił w przypowieściach - i sam je tłumaczył uczniom. Gdy mówił “Ja jestem drzwiami” albo “Ja jestem krzewem winnym”, nikt rozsądny nie myśli, że Jezus był dosłownie drzwiami czy rośliną. To oczywiste przenośnie i tak je rozumiemy.

Z drugiej strony, gdy Biblia opisuje stworzenie świata, potop, wyjście z Egiptu czy zmartwychwstanie Jezusa - przedstawia to jako wydarzenia historyczne, które naprawdę się wydarzyły. Nie jako “piękne opowieści z morałem”.

A co z fragmentami, które są dla nas niezrozumiałe? Może tak właśnie musi być - przynajmniej na razie.

Pamiętaj, że Bóg nieraz używa pewnych sformułowań, żeby przykryć zapowiedzi przed tymi, którzy nie są gotowi ich przyjąć. A potem, gdy wydarzenia się wypełniają, wszystko staje się jasne. Tak było z samymi apostołami - wielokrotnie nie rozumieli słów Jezusa, dopóki nie zobaczyli ich wypełnienia na własne oczy.

Oni jednak nic z tego nie zrozumieli. Sens tych słów był przed nimi ukryty, tak że nie pojmowali tego, o czym była mowa.

— Łk 18:34 (BT)

A później, po zmartwychwstaniu:

Wtedy oświecił ich umysły, aby rozumieli Pisma.

— Łk 24:45 (BT)

Nie martw się więc, jeśli czegoś nie rozumiesz od razu. Czytaj dalej, módl się o zrozumienie, a Bóg będzie otwierał twój umysł stopniowo. Co piękne - Słowo Boże nie jest zarezerwowane dla uczonych i teologów. Wręcz przeciwnie:

W owym czasie Jezus przemówił tymi słowami: «Wysławiam Cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, że zakryłeś te rzeczy przed mądrymi i roztropnymi, a objawiłeś je prostaczkom. Tak, Ojcze, gdyż takie było Twoje upodobanie».

— Mt 11:25-26 (BT)

Biblia jest dla każdego. Dla prostaczków, dla zwykłych ludzi, dla tych, którzy przychodzą z pokornym sercem. Nie potrzebujesz doktoratu z teologii - potrzebujesz otwartego serca.

Czy zrozumiem Biblię sam?

Wiele osób boi się, że nie zrozumie Biblii bez teologa, księdza czy jakiegoś eksperta. Że potrzebują pośrednika, który im wytłumaczy.

Oczywiście, są fragmenty trudniejsze i łatwiejsze. Ale Bóg nie napisał Biblii tylko dla wykształconych teologów. Napisał ją dla wszystkich - dla pasterzy, rybaków, rolników, celników, żołnierzy. Dla zwykłych ludzi.

Poznanie Twoich słów oświeca i poucza nieobeznanych.

— Ps 119:130 (BT)

Co więcej, jeśli jesteś wierzący, masz w sobie najlepszego Nauczyciela:

A Pocieszyciel, Duch Święty, którego Ojciec pośle w moim imieniu, On was wszystkiego nauczy i przypomni wam wszystko, co Ja wam powiedziałem.

— J 14:26 (BT)

Co do was, to namaszczenie, które otrzymaliście od Niego, trwa w was i nie potrzebujecie pouczenia od nikogo, ponieważ Jego namaszczenie poucza was o wszystkim. Ono jest prawdziwe i nie jest kłamstwem.

— 1 J 2:27 (BT)

Czy to znaczy, że nie warto słuchać innych, czytać komentarzy, uczyć się od bardziej doświadczonych? Oczywiście, że warto. Ale ostatecznym autorytetem jest samo Pismo i Duch Święty, który pomaga je zrozumieć - nie ludzkie interpretacje i tradycje.

Zacznij dziś

Nie czekaj na idealny moment. Nie czekaj, aż “będziesz gotowy”. Nie czekaj, aż przeczytasz dziesięć książek o tym, jak czytać Biblię.

Po prostu ją otwórz. Zacznij od Ewangelii Jana. Przeczytaj jeden rozdział dziennie. Módl się przed czytaniem, żeby Bóg otworzył twój umysł i serce na Jego prawdę.

Będziecie Mnie szukać i znajdziecie Mnie, albowiem będziecie Mnie szukać z całego serca.

— Jr 29:13 (BT)

Bóg obiecuje, że ci, którzy Go szczerze szukają - znajdują. A Biblia jest miejscem, gdzie możesz Go znaleźć najbardziej bezpośrednio.

To nie będzie jednorazowa przygoda. To będzie podróż na całe życie. Ale gwarantuję ci - to najlepsza podróż, jaką możesz odbyć.

Słowo Boże czeka. Otwórz je.